Mei 7, 2017 Isabelle De Vos 1629Comment

Als we Tsjoettsjev mogen geloven dan kan het brein Rusland niet bevatten, maar kan men slechts in Rusland geloven. Een befaamde versregel uit Tjoettsjev gedicht die het Russische volkskarakter in woorden tracht uit te drukken. Greet Vanhassel, doceerde aan de Hogeschool Voor Vertalers en Tolken in Antwerpen en legt me uit waar de wortels van het Russische volkskarakter vandaan komen.

Greet Vanhassel kent de Russische taal door en door. Ze doceerde Russisch aan de Hogeschool voor Vertalers en Tolken, maar daarnaast is ze zelf ook tolk van opleiding. Gepassioneerd vertelt ze over het ontstaan van het Russisch volkskarakter, wat ook wel wordt gekenmerkt als ‘de Russische ziel’. Volgens Vanhassel is die ziel deels ontstaan uit de geografische en klimatologische omstandigheden waarin de Russen leven. ‘Om de Russische ziel te achterhalen moet je eigenlijk ook gaan kijken naar de geografische en klimatologische kenmerken van Rusland. In het Noorden bijvoorbeeld heb je nog heel uitgestrekte ruimtes waar de natuur ook nog heel sterk aanwezig is. Wij denken bijvoorbeeld dat de natuur beheersbaar is en wij buiten de natuur ook vaak uit, maar in Rusland kan je dat gewoon niet maken. Het is ook typisch aan die Russische ziel dat zij als gemeenschap zo samenhangen en met de natuur verankerd zijn en ik denk dat dat te maken heeft met die geografische en klimatologische factoren. Zij moesten vroeger al als dorpsgemeenschap samenwerken om in dat klimaat en om in die omgeving te kunnen overleven. Daaruit is volgens mij de Russische ziel ook uit ontstaan. Leven in een bepaald gebied stelt bepaalde voorwaarden en de mensen moesten zich daaraan aanpassen om te kunnen overleven. De natuur in Rusland is een beetje woesters en niet zo beheersbaar als bij ons.’ Bovendien is Rusland ook een land dat uit verschillende volkeren bestaat. Volgens Vanhassel vormen zij ook de brug tussen het Oosten en het Westen wat heel hun wezen ook heeft beïnvloed. ‘Zij zijn vertrouwd met Azië, ze zijn heel erg gemengd met Tataren en met die Aziatische volkeren.’

 

Zelfs de steden, zoals St Petersburg, worden omringd door een stukje natuur.

Kunst uit het verleden

Volgens Vanhassel heeft de kunst de Russische identiteit ook mee gevormd. Tot op vandaag blijft de kunst en de literatuur uit het verleden nog steeds zeer belangrijk voor de Russen. ‘Ze hebben veel programma’s die nog steeds gericht zijn op het verleden. Het heden is een beetje moeilijk omdat er op een moment een soort kleptocratie aan de macht is geweest, waarbij bepaalde mensen zichzelf vooral verrijkt hebben. Ze zijn ook bezig met alles terug een beetje op de rails te krijgen, want economisch is er ook veel stuk gegaan bij de ineenstorting van de Sovjet Unie. En vandaar is er ook een grote heimwee bij de mensen die de Sovjet-Unie nog gekend hebben. Vandaag de dag zijn er nog veel programma’s die gaan over die cultuur uit het verleden, maar er bestaan ook discussies over waar Rusland vandaag de dag naartoe moet. Wetenschappers en schrijvers blijven  die verantwoordelijkheid natuurlijk wel heel serieus nemen ook voor de toekomst naar Rusland.’

Sovjetnostalgie

Het verleden en zeker de Sovjetjaren staan nog steeds in het geheugen van Rusland gegrift. Veel Russen hebben heimwee naar de Sovjet-Unie, en dat verleden kan men soms maar moeilijk loslaten. Volgens Vanhassel heeft dat te maken met de industrialisatie en de ontwikkeling van Rusland die destijds tot stand gekomen is. ‘De beeldvorming van de Sovjet-Unie wordt in het westen mee gevormd door de koude oorlog. Ten tijde van de Sovjet-Unie was er veel industrialisering. Als je kijkt wat er allemaal gerealiseerd is in Europa tijdens de industrialisatie, zijn er tijdens de industrialisatie overal ook wel verschrikkelijke dingen gebeurd, maar ondanks al de offers die de bevolking heeft gedaan, hebben de Russen wel een zekere levensstandaard bereikt. Ze hadden onder andere een goed onderwijssysteem er was geen analfabetisme en er was ook een degelijke gezondheidszorg. Om dat dan allemaal overboord te gooien na al de offers die een deel van de bevolking heeft gemaakt, daar heb ik toch mijn vragen bij. Het is nu in de mode om die Sovjet- Unie te vergazen en het kind met het badwater weg te gooien, maar er zijn ook wel positieve dingen gebeurd tijdens de Sovjet- Unie. Door de val van de Sovjet-Unie zijn sommige Sovjetrepublieken weer 100 jaar achteruit gegaan en dat wringt natuurlijk. Bovendien vrees ik dat de Russische ziel soms gebruikt wordt om een gebrek aan eigen initiatief te rechtvaardigen. Maar ik vind dat geen argument, het verleden moet ook losgelaten worden en men moet ook vooruit kunnen gaan. Ik denk dat een van de problemen is dat Russen nog een beetje te veel in het verleden hangen. Maar er het is wel aan het veranderen.’

Interessante tegenstellingen

‘Ik vind heel moeilijk om de Russische mentaliteit te definiëren, omdat er ook zoveel verschillen zijn. Er is bijvoorbeeld een heel groot verschil tussen de mentaliteit van de grootstedelijke middenklasse en de mensen die op het platteland of in de provincies wonen. De mensen uit de provincies doen alles nog op hun manier, hangen ook heel er samen en zijn ook nog heel verbonden met de natuur. Dat zijn trouwens ook heel Russische eigenschappen. De Russen van de steden daarentegen verdienen al wat meer geld en willen ook vooruitgang. In de grootsteden vind je dan ook de grootste groepen die de oppositie vormen. Die mensen willen ook meer hun zegje kunnen doen en willen meer vrijheden. Een deel is dus pro-Westers en een ander deel is nog heel traditioneel georiënteerd. Ik denk wel dat ze redelijk goed beseffen dat ze in een heel belangrijke transitieperiode zitten en dat ze er wel mee bezig zijn hoe ze daaruit moeten geraken’, legt Vanhassel uit. Het Sovjetverleden, de geografische en klimatologische omstandigheden, de kunst en literatuur, dat zijn de dingen die de Russen maken tot wie ze vandaag zijn en dat maakt hen ook zo anders. Of zoals Tsjoettsjev ooit schreef:

Op Rusland krijgt het brein geen vat,
zij gaat gewone norm te boven:
zij meet zich met een eigen lat.
In
Rusland kan men slechts geloven. 

Умом Россию не понять
Аршином общим не измерить:
У ней особенная стать –
В Россию можно только верить.

Fjodor Tsjoettsjev, wordt gezien als een van de laatste grootste dichters uit de 19de eeuw.

 

Comments are closed.